Vandaag experiment, morgen bewezen techniek

Auteurs: Doris de Bruijn & Sean Vos

Van evaluatie komt evolutie

Hoe lang moet een bestaande woning in Nederland gemiddeld meegaan? Op dit moment staan er in Nederland 7.104.518 woningen (CBS, 2010). Gemiddeld worden er per jaar 20.000 woningen gesloopt en 75.000 woningen nieuw gebouwd. Gaan we uit van deze sloopcijfers, dan wordt jaarlijks 20.000 / 7.104.518 = 0,28% van de voorraad vervangen en moet een woning een levensduur hebben van maar liefst 355 jaar. Dat is niet haalbaar, maar gelukkig komt er aan de gigantische nieuwbouwprojecten van de afgelopen jaren langzaam een einde. Er worden geen uitbreidingslocaties meer ontwikkeld op Vinex schaal, maar de nieuwbouwproductie wordt kleinschaliger en dient meer en meer voor de vervanging van verouderde bestaande voorraad. Stel nu dat we de gehele nieuwbouwproductie van 75.000 woningen per jaar gaan inzetten voor vervanging van de bestaande voorraad, dan wordt jaarlijks 75.000 / 7.104.518 = 1,06% van de voorraad vervangen, waarmee de gemiddelde noodzakelijke levensduur van een woning daalt naar 95 jaar. Dat is al flink korter, maar betekent dat woningen uit bijvoorbeeld 1965 nog minimaal vijftig jaar in de voorraad moeten blijven. Een flinke opgave, waarbij dan geen enkele plaats meer zou zijn voor nieuwbouw op nieuwe locaties.

Deze opgave is tot nu toe altijd opgepakt met maatregelen voor een periode van tien tot twintig jaar. Het is het welbekende lijstje van kozijnen met dubbelglas, spouwisolatie, dakisolatie en een HR-ketel. Onze overheid stimuleerde dit beleid met allerlei subsidies die het laaghangend fruit aan energiebesparingsmaatregelen bevorderen. Maar komt de woningmarkt daar echt verder mee? Is het niet een verschuiving van het probleem naar later in de exploitatie?

My home is my castle of laat de vraag domineren

door Martin Liebregts

Iedereen droomt ervan om van zijn woning zijn plekje te maken. De veel geciteerde titel ‘My home is my castle’ onderstreept dit nog eens vet. De aanbieders op de woningmarkt van bestaande en nieuwe woningen beseffen dat nog te weinig. Ze worden belemmerd door hun eigen (voor-) oordeel, die een open benadering van de opborrelende vraag en daarbij behorende innovatie in de weg staat. De bouwwereld is paternalistisch. De deskundigen – architecten, producenten, bouwers – denken te weten wat goed is voor de mens en een begrijpelijke toelichting is niet nodig. Ze vergeten in wezen hun eigen afwegingen bij de keuze van een woning en de aanpassing ervan. Of denken dat hun afweging aan een bovennatuurlijke waarde is ontleend.

Het einde van de spouwmuur?

Auteurs: Doris de Bruijn & Sean Vos

Nederland bouwt haar woningen in baksteen. Een bakstenen buitenblad staat voor de woonconsument gelijk aan traditie en degelijkheid en is daarom al eeuwen populair. De gemetselde muur heeft door de eeuwen heen langzaamaan een ontwikkeling doorgemaakt. Het begon allemaal met de steensmuur. Deze was dik genoeg om de gebouwconstructie te dragen, het ergste regenwater te keren en had voldoende thermische massa om oververhitting in de zomer te voorkomen. De steensmuur werd na verloop van tijd opgevolgd door een dubbele halfsteens muur: de spouwmuur was geboren. Door de muur in twee delen op te splitsen hadden regenwater en optrekkend vocht minder kans om door te dringen tot het interieur, wat het wooncomfort ten goede kwam. Door de spouw te ventileren kon het binnenblad gemakkelijker drogen en door het effect van drukvereffening kon het binnenblad haast onmogelijk nog nat worden. Kortom: een hele verbetering. De volgende stap in de evolutie van de spouwmuur was de toevoeging van isolatie. Een isolatiedeken werd tegen het binnenblad bevestigd met behulp van spouwankers. Het warmteverlies werd hierdoor beperkt, wat wederom het wooncomfort ten goede kwam en bovendien een lagere energierekening opleverde. Door de jaren heen is de dikte van de spouw toegenomen om plaats te bieden aan dikkere isolatie, zodat aan de steeds strenger wordende bouwnormen kon worden voldaan. So far so good…

Na de grote-renovatie-enquête wordt alles anders

Auteurs: Martin Liebregts en Yuri van Bergen

De Grote-Renovatie-Enquête 1 heeft de eerste ronde gemaakt, waar vijftig beslissers bereid zijn geweest om aan mee te werken. De resultaten hiervan geven een voorlopig inzicht in de ontwikkelingen, dat van belang worden geacht voor de kwaliteitsaanpassing van de woningvoorraad, de gewenste kennis en noodzakelijke innovaties.
In deze rapportage, die als titel draagt: ‘Na de renovatie-enquête wordt alles anders’, wordt er getracht een beeld te geven van:

• De bestaande woningvoorraad als supertanker.
  Maatschappelijke ontwikkelingen zorgen ervoor dat de natuurlijke ontwikkelingen, die verband houden met vereiste kwaliteitsaanpassingen, versneld worden of qua oplossingsrichting worden bijgestuurd.
• Kennis delen is de basis voor vermenigvuldigen.
  Om tot de juiste aanpak te komen, is het nodig dat de bestaande kennis beter gedeeld wordt. Pas dan is het mogelijk een versnelling aan te brengen ten aanzien van het proces van kwaliteitsaanpassing.
• Van kennis naar innovaties.
  De innovaties hebben de afgelopen decennia op een laag pitje gestaan. Nu is het van belang dat er een versnelling aan gegeven wordt.

Dit artikel is een manifest van de toekomstige ontwikkelingen in de aanpak van de bestaande woningvoorraad. In samenspraak met alle betrokkenen zal dit vertaald moeten worden naar een programma voor proces- en productinnovaties in de bestaande bouw. Dus nu aan de slag.

BOUWERS OP ZOEK NAAR DE BESTAANDE VOORRAAD (1)

Auteurs: Martin Liebregts en Yuri van Bergen

De nieuwe omzet

Nu de nieuwbouw stagneert en het perspectief voor de nabije toekomst niet rooskleurig is, gaan steeds meer marktpartijen op zoek naar de bestaande (woning-)voorraad. De ruim 7 miljoen woningen, waarvan bijna 80 procent is gebouwd in de afgelopen eeuw, zijn op korte en langere termijn aan een kwaliteitssprong toe. Alle maatschappelijke partijen (corporaties, bouwers en toeleverende industrie) zijn van mening dat de voorraad de komende jaren met een structurele kwaliteitsaanpassing te maken heeft. Ruim 95 procent van alle betrokkenen onderschrijft dit.

Voor een aantal, dat de afgelopen jaren al bewust deze markt heeft opgezocht, is de omzet in de periode 2006-2008 ongeveer verdubbeld voor onderhoud en renovatie.

De innovaties voor de bestaande bouw beginnen pas

Auteurs: Martin Liebregts en Yuri van Bergen

Er worden miljarden omgezet door de toeleverende industrie bij de kwaliteitsaanpassing van de bestaande woningvoorraad, maar de innovaties blijven bescheiden. En voor zover er sprake is van innovaties ligt de afgelopen jaren de nadruk op energiebesparing en installaties. Van een structurele aanbodgerichte markt, waarbij de ontwikkelingen gestuurd worden door het zoeken naar een betere kosten-kwaliteit verhouding in combinatie met ruimte voor maatwerk, is nog lang geen sprake. Ook de toeleverende industrie is een afwachtende partij, die haar inspanningen door de conjunctuur laten leiden in plaats van door vraagpotentie op termijn.(1)

De omvang van innovaties

Bij een terugblik in de tijd over een langere periode is het opmerkzaam hoe allerlei ontwikkelingen die nu ingezet zijn op de kwaliteit van de woningvoorraad, bepaald worden door de conjunctuur of soms de waan van de dag. Dit geldt ook voor de innovaties van de toeleverende ten aanzien van de bestaande woningvoorraad. Bijna 20 jaar lang (tussen 1985 en 2005, figuur 1) is er bijna niets gebeurt met betrekking tot het op de markt brengen van nieuwe producten. In die periode ligt de nadruk vooral op het verbeteren van de kwaliteit, respectievelijk prestaties variërend van conditiemetingen tot kwaliteitsborgingen. De toename aan innovaties in de laatste jaren scoren vooral op het gebied van energiebesparing/-reductie. Ze worden dus gestuurd door hypes. Op zich niets mis mee, als het maar een structurele bijdrage tot kwaliteitsverbetering van de bestaande woningvoorraad met zich meebrengt.

Nieuwe vormen van renovatie en onderhoud… (2)

Tijdens de vakbeurs Renovatie & Onderhoud, onderdeel van de Bouwbeurs Zuid die van 16 tot en met 18 maart wordt gehouden in de Brabanthallen in Den Bosch, staat componentrenovatie centraal.

In de renovatie maakt de traditionele aanpak plaats voor projectoverschrijdende aanpak. In vaste samenwerkings-verbanden wordt componentrenovatie aangeboden als middel om op een betaalbare manier te voldoen aan de steeds individuelere vraag van de klant. Componentrenovatie vormt het centrale thema rond de vakbeurs Renovatie & Onderhoud. Om tijdens de beurs deze visie verder te ondersteunen is er gekozen voor een studiedag waar de nieuwe vormen van renovatie en onderhoud een prominente rol spelen.

Tijdens het lezingenprogramma, dat op donderdag 18 maart wordt gehouden, gaat de aandacht uit naar dit ‘nieuwe denken’. De studiemiddag zal worden geopend door Martin Liebregts, directeur BouwhulpGroep en hoofdredacteur van het vakblad RENOVATIE. Achtereenvolgens zullen de volgende personen achter de spreekstoel plaats nemen:

• Bas Sievers, interim directeur Wonen Heuvelsteden: Vraaggestuurd renoveren
• Pieter Huijbregts, initiatiefnemer netwerk Conceptueel Bouwen: Componenten in zicht met CR
• Haico van Nunen, adviseur BouwhulpGroep: Kansen voor a-b-c renovatie: Levensduurdenken

Inschrijven voor deze studiemiddag kan kosteloos. Klik hier als u donderdag 18 maart deel wilt nemen aan de discussie omtrent de ontwikkelingen van een nieuwe maatschappelijk aanbod voor de bestaande woningbouw. Bij inschrijving voor deze studiebijeenkomst ontvangt u een gratis toegangsbewijs voor de beurs.

Programma

De studiebijeenkomst ‘Nieuwe vormen van onderhoud en renovatie’ wordt gehouden in het theater in de sector Renovatie & Onderhoud.

12.45 uur – 13.00 uur    Opening van de studiedag door Martin Liebregts

13.00 uur – 13.45 uur    Vraaggestuurd renoveren, spreker Bas Sievers

13.50 uur – 14.35 uur    Componenten in zicht met CR, spreker Pieter Huijbregts

14.55 uur – 15.40 uur    Levensduurdenken, spreker Haico van Nunen

15.45 uur – 16.30 uur    Borrel

stap voor stap naar transformatie van de bestaande woningbouw…

Het aanbod is volgens de raad (red. Vromraad) een belangrijke sleutel in de hervorming van de woningmarkt op de korte en lange termijn. In ‘Tijd voor keuzes’ is aangegeven dat het voor het aanbod noodzakelijk is om op vier zaken in te zetten:

• aanbodverruiming (uitbreiding voorraad in gespannen woningmarkten);
• kwaliteit aanbod (vanwege verwachte welvaartsontwikkeling op de langere termijn, de noodzaak van duurzaamheid, de transformatie van de voorraad in ontspannen woningmarkten);
• differentiatie (vanwege keuzemogelijkheden en verscheidenheid);
• flexibiliteit (vanwege onzekerheden, dynamiek en verscheidenheid in vraag).

De crisis maakt dat de woningbouw in ieder geval de komende twee jaren sterk afneemt bij projectontwikkelaars en de woningcorporaties. Voor de korte termijn is er een sterke inzet nodig op aanbodflexibiliteit en differentiatie, zekerheden/garanties voor de consument en op een meer gerichte inzet van financiële middelen.

Gezien de verwachtingen voor de toekomst (verdere huishoudengroei, toenemende regionale verschillen, vergrijzing, minder grote prijsstijgingen) moet het woningbouwbeleid zoals dat in de tweede helft van de jaren negentig in de vorige eeuw en begin deze eeuw is gevoerd, danig herijkt worden. Voor de langere termijn is een fundamentele herijking van de financiering van de woningbouw wenselijk en dient er een sterker accent gelegd te worden op de transformatie van de bestaande voorraad en het ‘organisch bouwen’. Onder dit laatste verstaat de raad het kleinschaliger op meerdere locaties bouwen van woningen die direct aansluiten op de lokale vraag en ruimtelijke context.

voor het volledige adviesrapport van de Vromraad ‘Stap voor stap; naar hervorming van het woningmarktbeleid’ klik hier

ketenintegratie: het stimuleren van betrokkenheid….

Na vele jaren voorbereiding is in 2009 begonnen met de bouw van 66 appartementen aan de Van Hogendorplaan te Vlaardingen. Het complex, bestaande uit drie gebouwen op een parkeerkelder, krijgt de naam DE HEREN VAN AMBACHT.  In 2010 zal het complex opgeleverd worden.

Klik hier voor het album: Het gebouw en zijn duizend vaders (fotoalbum)

renoveren is een vak

1 oktober, 2009 | door Martin Liebregts

Het wordt me steeds duidelijker: renoveren is een vak. Dat doe je niet zomaar. Uitgebreide kennis en vaardigheden zijn nodig om in de praktijk te kunnen opereren. De renovaties van de afgelopen jaren hebben me dat nog eens extra duidelijk gemaakt. Als je het vak niet beheerst, wordt je geleid door de incidenten en vragen van de dag en verlies je het perspectief van de renovatie – kwaliteitsaanpassing voor de langere termijn – uit het oog. Er zijn veel personen, die het proces kunnen verstoren:

om het hele artikel te lezen klik hier….